Çin, Tayvan Boğazı’nın kendi kıyılarına yakın kesimlerinde iki gün sürecek gerçek atışlı tatbikata başladı. 23-24 Temmuz’da 01.00-13.00 TSİ arasında uygulanacak program, bölgedeki gemi trafiği ve tedarik zinciri riskini yeniden gündeme taşıdı.
Çin, Tayvan Boğazı’nın kendi kıyılarına yakın bazı kesimlerinde iki gün sürecek gerçek mühimmatlı tatbikat başlattı. Fujian Deniz Güvenliği İdaresi, atışların perşembe ve cuma günleri belirlenen alanlarda yapılacağını duyurdu.
Tatbikat 23 Temmuz Perşembe günü yerel saatle 06.00’da başladı ve 18.00’e kadar sürecek. Aynı program 24 Temmuz Cuma günü tekrarlanacak. Türkiye saatiyle uygulama aralığı her iki gün için 01.00-13.00 olacak.
İlk duyuru, Tayvan çevresini tamamen kuşatan geniş çaplı bir operasyon yerine Çin kıyılarına yakın sınırlı alanlara işaret ediyor. Buna rağmen gerçek mühimmat kullanılması, bölgedeki askerî hareketliliğin yakından izlenmesine yol açtı.
Atış takvimi iki güne yayıldı
Fujian eyaleti, Tayvan Boğazı’nın batı kıyısında ve Tayvan’ın tam karşısında bulunuyor. Bölgedeki askerî tatbikatlar, Çin donanması ve kıyı birliklerinin deniz hedeflerine karşı atış kabiliyetini sınamasına imkân veriyor.
Deniz güvenliği duyuruları, ticari gemilerin belirlenen bölgelere yaklaşmaması için yayımlanıyor. Tatbikat süresince gemilerin ilan edilen güvenlik alanlarının dışından seyretmesi bekleniyor.
Programın iki güne yayılması, bölgedeki ticari deniz trafiğinin güzergâh ve zamanlama açısından yeni bildirimleri takip etmesini gerektirecek. İlk açıklamada tatbikat alanlarının genişletileceğine veya sürenin uzatılacağına ilişkin bilgi yer almadı.
Geniş çaplı kuşatma duyurulmadı
Çin’in önceki bazı tatbikatlarında Tayvan’ın kuzeyi, güneyi ve doğusunu kapsayan geniş bölgeler ilan edilmiş, limanlara erişimin kesilmesini canlandıran senaryolar uygulanmıştı.
Son tatbikat için yayımlanan ilk bildirim ise faaliyetlerin Çin kıyısına yakın kesimlerde yürütüleceğini gösteriyor. Pekin yönetimi operasyonu Tayvan’ı çevreleyen yeni bir abluka tatbikatı olarak tanımlamadı.
Tatbikatın ölçeği, kullanılacak silah sistemleri ve katılacak askerî unsurlar hakkında ayrıntı açıklanmadı. Çin ordusundan kapsamlı bir operasyon bildirimi gelmemesi, mevcut programın kıyı ağırlıklı bir atış faaliyeti olabileceğine işaret ediyor.
Bölgedeki risk algısı açısından yalnızca mevcut alan değil, tatbikatın ilerleyen saatlerde genişletilip genişletilmeyeceği de belirleyici olacak.
Çin gemilerinin görünürlüğü arttı
Tatbikat, Çin’e ait sahil güvenlik ve araştırma gemilerinin Tayvan çevresindeki faaliyetlerini artırdığı bir döneme denk geldi.
Tayvan, haziran ayında ada çevresinde 55 Çin kamu gemisi tespit etti. Mayıs ayında 30 olan sayı bir ayda yüzde 83 yükseldi. Geçen yılın haziran ayındaki 25 gemiye göre artış yüzde 120’ye ulaştı.
Veriler, Çin kıyısına yakın ve Tayvan’ın kontrolündeki adaların çevresinde görülen gemileri kapsamıyor. Gerçek toplam hareketliliğin açıklanan sayıların üzerinde olabileceği değerlendiriliyor.
Tayvan yönetimi, askerî unsurların yanı sıra sahil güvenlik ve araştırma gemilerinin kullanılmasını baskının farklı araçlara yayıldığının göstergesi olarak görüyor.
Pasifik ikmal hatları baskı altında
Tayvanlı yetkililer, Çin gemilerinin adanın doğusunda ve Pasifik’e açılan rotalarda daha sık görülmesinin muhtemel bir abluka senaryosuna hazırlık olabileceğini düşünüyor.
Tayvan’ın doğu kıyısı, bir kriz sırasında müttefik ülkelerden gelebilecek yakıt, mühimmat ve diğer kritik malzemeler açısından temel ikmal koridoru niteliği taşıyor.
Çin sahil güvenlik gemilerinin ticari gemilere liman giriş ve çıkış bilgileri sorduğu da bildirildi. Ticari gemiler şimdiye kadar bu çağrılar nedeniyle rotalarını değiştirmedi.
Tayvan sahil güvenliği, gemilere normal seyirlerini sürdürmeleri yönünde karşı yayın yaptı. Taipei yönetimi deniz kuvvetleriyle birlikte ikmal rotalarını korumaya yönelik tatbikatlar planlıyor.
Ticari gemiler güvenlik alanlarını izleyecek
Tayvan Boğazı, Çin’in doğu kıyısındaki üretim merkezlerini Japonya, Güney Kore ve küresel pazarlara bağlayan önemli deniz rotalarından biri.
Tatbikatın Çin kıyısına yakın alanlarla sınırlı kalması halinde geniş çaplı bir ticari taşımacılık kesintisi beklenmiyor. Gemiler ilan edilen atış bölgelerinin çevresinden geçerek seferlerini sürdürebilir.
Alanların genişletilmesi veya programın uzatılması halinde gemiler daha uzun rotalara yönelebilir. Böyle bir senaryo seyir süreleri, yakıt giderleri ve deniz sigortası maliyetleri üzerinde baskı oluşturabilir.
Konteyner, dökme yük ve enerji taşımacılığı şirketleri, Fujian Deniz Güvenliği İdaresinden gelecek yeni seyir uyarılarını takip edecek.
Çip tedarikinde risk primi
Tayvan, küresel yarı iletken üretiminin ve ileri teknoloji tedarik zincirinin merkezlerinden biri konumunda bulunuyor. Adadaki üreticiler, otomotivden yapay zekâ altyapısına kadar geniş bir sektör grubuna çip sağlıyor.
Mevcut tatbikatın doğrudan üretim veya sevkiyat kesintisine yol açtığına ilişkin bir açıklama bulunmuyor. Piyasa açısından risk, askerî faaliyetlerin devam etmesi veya ticari güzergâhlara yaklaşması halinde artacak.
Tayvan Boğazı çevresindeki her yeni gerilim, elektronik üreticilerinin stok ve tedarik planlarını yeniden değerlendirmesine neden olabiliyor. Deniz ve hava taşımacılığında gecikme ihtimali, özellikle kısa teslimat süresiyle çalışan sektörlerde önem taşıyor.
Tatbikatın cuma günü planlandığı gibi sona ermesi, riskin kısa süreli kalmasını sağlayabilir. Süre veya alan genişlerse teknoloji ve taşımacılık şirketleri üzerindeki baskı büyüyebilir.
Tayvan gerçek savaş senaryosuna hazırlanıyor
Tayvan ordusu, Çin’in rutin görünen bir tatbikatı kısa sürede gerçek operasyona dönüştürebileceği senaryolar üzerinde çalışıyor.
Ada yönetimi haziran ayında beş günlük ani muharebe hazırlığı tatbikatı düzenledi. Eğitimlerde birliklerin barış koşullarından savaş düzenine geçişi, komuta koordinasyonu ve lojistik kapasitesi sınandı.
Tayvan daha önce ABD yapımı HIMARS sistemleriyle boğaza doğru gerçek atışlar gerçekleştirdi. Ana yıllık Han Kuang tatbikatının ise ağustos ayında yapılması bekleniyor.
Çin’in iki günlük programının ardından Taipei’den gelecek askerî hareketlilik ve resmî açıklamalar, bölgedeki gerilimin yönünü belirleyecek.
Sıradaki kritik saat cuma 13.00
Açıklanan takvime göre ikinci gün atışları 24 Temmuz’da Türkiye saatiyle 13.00’te sona erecek.
Piyasa ve güvenlik çevreleri, tatbikatın planlanan saatte tamamlanıp tamamlanmadığını izleyecek. Yeni güvenlik alanlarının ilan edilmesi, gemi ve uçak hareketlerinin artırılması veya sürenin uzatılması gerilimi farklı bir aşamaya taşıyabilir.
Tayvan ordusunun günlük Çin uçak ve gemi hareketlerine ilişkin verileri de tatbikatın gerçek ölçeğine dair daha net bir görünüm sağlayacak.
İlk duyuru sınırlı bir atış programına işaret etse de iki günlük dönem, Tayvan Boğazı’ndaki askerî ve ticari trafiğin yakından izlendiği yeni bir risk penceresi açtı.
